W latach 60. XX wieku amerykański etolog John B. Calhoun przeprowadził serię badań, które później przeszły do historii pod nazwą „mysia utopia” lub Universe 25.
To, co miało być eksperymentem nad zachowaniem populacji w idealnych warunkach, stało się czymś znacznie bardziej niepokojącym.
Badanie, które zaczęło się jak wizja raju, zakończyło się obrazem powolnego rozpadu życia.
Calhoun stworzył dla myszy zamknięty świat, w którym miały wszystko:
nieograniczony dostęp do jedzenia i wody, materiały do budowy gniazd, brak drapieżników i zagrożeń.
Przestrzeń była zaprojektowana tak, by mogły tam żyć tysiące osobników, choć na początku wprowadzono jedynie kilka par.
Na starcie wszystko wyglądało jak sukces.
Populacja rosła szybko i regularnie.
Kolonia rozwijała się, rozmnażała i zajmowała kolejne miejsca w sztucznym świecie.
Przez chwilę naprawdę wyglądało to jak doskonały system.
Po pewnym czasie pojawiły się pierwsze zmiany.
Wraz ze wzrostem liczby osobników zaczęły zmieniać się zachowania myszy.
Pojawiła się agresja, izolacja i dezorientacja społeczna.
Niektóre samice przestały opiekować się młodymi.
Inne porzucały je zaraz po narodzinach.
Część myszy wycofała się całkowicie z życia społecznego.
Calhoun nazwał je „pięknymi osobnikami”.
Były zadbane, spokojne, nieskazitelne.
Ich życie sprowadzało się do kilku czynności: jedzenia, spania, czyszczenia futra i unikania innych.
Nie walczyły.
Nie rozmnażały się.
Nie budowały relacji.
Po prostu istniały obok życia.
Z czasem sytuacja pogłębiała się.
Młode coraz częściej ginęły tuż po narodzinach.
Nowych narodzin było coraz mniej.
Dorosłe osobniki traciły zainteresowanie niemal wszystkim poza własnym przetrwaniem.
W końcowej fazie eksperymentu kolonia powoli wymarła.
Nie z powodu głodu.
Nie z powodu chorób.
Nie z powodu braku miejsca.
Wszystkiego było pod dostatkiem.
A jednak życie zgasło.
Calhoun opisał to zjawisko jako Behavioral sink.
To moment, w którym struktura wspólnoty zaczyna rozpadać się od środka.
Role społeczne znikają.
Relacje przestają mieć znaczenie.
Instynkty, które wcześniej budowały życie, przestają działać.
Nie dlatego, że czegoś brakuje.
Lecz dlatego, że wszystkiego jest zbyt łatwo.
Badanie Calhouna wywołało ogromne kontrowersje.
Jedni widzieli w nim ostrzeżenie przed przeludnieniem.
Inni – metaforę społeczeństw dobrobytu.
Są też badacze, którzy podkreślają, że nie można prostych wniosków z zachowań myszy przenosić na człowieka.
I mają rację.
A jednak w obrazie tej kolonii jest coś dziwnie znajomego.
Calhoun twierdził, że prawdziwym problemem nie był tłok ani nadmiar zasobów.
Problemem był rozpad znaczeń.
Utrata ról.
Utrata więzi.
Utrata celu.
Myszy miały wszystko.
Oprócz powodu, żeby żyć.
I tu pojawia się pytanie, którego ten eksperyment nie rozwiązuje, ale które trudno zignorować.
Czy ten obraz nie przypomina trochę świata, w którym żyjemy dziś?
Świata, w którym wiele potrzeb jest zaspokojonych szybciej niż kiedykolwiek wcześniej.
A jednocześnie coraz więcej ludzi mówi o pustce, zmęczeniu i braku sensu.
Może więc problemem nie jest brak rzeczy.
Może problemem jest brak przestrzeni dla tego, co niewidzialne.
Dla ciszy.
Dla relacji.
Dla duszy.
Zatrzymaj się dziś na chwilę.
Nie po to, by coś osiągnąć.
Nie po to, by coś naprawić.
Po prostu zobacz, czy w twoim dniu jest miejsce na bycie.
Może wystarczy minuta przy oknie.
Kilka spokojnych oddechów.
Chwila uważności.
Czasem właśnie w takiej ciszy wraca coś, co łatwo zgubić w świecie, w którym wszystko jest dostępne.
A sens – nie zawsze.
Ściskam Cię mocno
Dominika
